Քաղաքական եռամյա գործընթացը մտնում է եզրափակիչ փուլ

Հոկտեմբերի 10-ի հանրահավաքով ավարտվեց այն քաղաքական զարգացումների մի փուլը, որի ընդունված գիտական անվանումը «բուրժուա-դեմոկրատական հեղափոխություն» է, եւ նույն այդ հանրահավաքով սկսվեց դրա եզրափակիչ փուլը։

Տարբեր հասարակություններում եւ տարբեր ժամանակներում քաղաքական այսօրինակ զարգացումները տարբեր դրսեւորումներ են ունեցել՝ որքան ավելի ուշ՝ այնքան ավելի խաղաղ ու անցնցում։ Այնպես որ՝ այս անվանումը, մասնավորապես իր վերջին՝ «հեղափոխություն» բաղադրիչով, դարձել է պայմանական։ Հենց դա է պատճառը, որ այդ տերմինը, շարունակելով գոյատեւել գիտական բնագավառում, քաղաքական կյանքում ու հռետորաբանության մեջ շատ քիչ է օգտագործվում, դրան փոխարինում են այլ որակումներ։

Իսկ «բուրժուա-դեմոկրատական հեղափոխությունն» իր քաղաքական բովանդակությամբ այլ բան չէ, քան անցում անտրամաբանության, անհեթեթության աստիճանի հասած, արտադրողական ուժերը կաշկանդող, բնակչությանը անազատության մատնող, հաճախ երկիրը պազապես կործանման տանող պետական կառավարման բռնապետական ձեւից դեպի զարգացման, հզորացման ու բարգավաճման տանող ժողովրդավարական հասարակարգի։

* * *

Դժվարագույն եւ ամեն մի ժողովրդի համար ճակատագրական քաղաքական այս խնդիրը, բնականաբար, ոչ մի տեղ չի լուծվել ու չի կարող լուծվել միայն դժգոհ զանգվածների առկայությամբ ու նրանց ինքնաբուխ պոռթկմամբ։ Բայց նաեւ ոչ մի տեղ այս խնդիրը չի կարող լուծվել առանց պոռթկման պատրաստ դժգոհ ժողովրդական զանգվածների առկայության։

Ոչ մի տեղ այդ խնդիրը չի կարող լուծվել միայն բռնապետության պայմաններում կաշկանդված բուրժուազիայի՝ գործարար աշխարհի ջանքերով։ Բայց նաեւ ոչ մի տեղ այդ խնդիրը չի կարող լուծվել առանց գործարար աշխարհի, նրան ներկայացնող քաղաքական ուժի մասնակցության։

Սակայն խնդիրը չի կարող լուծվել նաեւ այս երկուսի ինքնին առկայությամբ եւ մեխանիկական գումարումով։ Պետք է քաղաքական ծրագրի ստեղծում եւ գործադրում՝ քաղաքական գործընթաց՝ ստանալու համար ոչ թե այս երկու ուժերի մեխանիկական գումարում, այլ քաղաքական մեկտեղում, քաղաքական գործոնի վերածում։ Ուստիեւ՝ ոչ մի տեղ այս խնդիրը չի կարող լուծվել առանց կարող, ունակ քաղաքական առաջնորդության։

Քաղաքական գործչի, քաղաքական գործընթացը նախաձեռողի ու ղեկավարողի առաջնային հատկանիշը, որպես հաջողության հասնելու երաշխիք, պետք է լինի ոչ թե ժողովրդահաճությունը, այլ անհրաժեշտության դեպքում նաեւ հասարակական պատկերացումներին հակադրվել կարողանալու եւ ուղղորդելու ունակությունը։

(Լինում է, երբ հասարակական բուռն դժգոհության ալիքի վրա հանդես են գալիս քաղաքական պատրաստությունից զուրկ ուժեր ու ղեկավարներ եւ, գայթակղվելով ամբոխահաճությամբ, տապալում են պատմականորեն տրված շանսը։ Անգամ եթե հաջողում են, ապա քիչ անց երկրին ու ժողովրդին բերում են աղետներ ու անդառնալի կորուստներ։ Հեռուն չգնանք՝ այդպիսին էին մեր հարեւան Վրաստանում՝ Գամսախուրդիայի, եւ Ադրբեջանում՝ Էլչիբեյի «հաջողությունները» 1990-ականների սկզբին։ Մեր պատմությունն էլ ունի ամբոխահաճության տրվելու ցավալի օրինակներ. 1918-20թթ. իշխանությունը հասարակական տրամադրություններին դեմ գնալու քաղաքական կամք չունենալու պատճառով է, որ կորցրեց 60-65 հազար քառ. կմ. տարածքով Հայաստան ունենալու եւ հաջորդներին փոխանցելու ռեալագույն շանսը)։

Ոչ թե տարբեր, այլ, կարելի ասել՝ հակադիր բաներ են՝ «գնալ հոսանքի առջեւից» եւ «առաջնորդել հոսանքը»։ Առաջին դեպքում գործելակերպի հիմքում ամբոխահաճությունն է, եւ պատասխանատվությունը մնում է «հոսանքի» վրա։ Երկրորդ  դեպքում՝ գործելակերպի հիմքում քայլերի ու գործողությունների արդյունավետ ծրագրավորումն է, ու դրանով իսկ՝ առաջնորդի կողմից քաղաքական պատասխանատվության ստանձնումը։ Եթե պատերազմում զինվորական կարգապահությունը ամենակարեւոր գործոններից մեկն է հաջողության հասնելու համար, ապա, թող ոչ մեկը չկասկածի, որ քաղաքական պայքարում հաջողության հասնելու համար նույնքան կարեւոր է քաղաքական կարգապահությունը։ Հենց այդ պատճառով է, որ հոկտեմբերի 10-ի հանրահավաքի իր ելույթում Լեւոն Տեր-Պետրոսյանը, Քառյակի առաջնորդների անունից ստանձնելով պատասխանատվությունը, շեշտեց քաղաքակա պայքարի այս աքսիոմը. «Տիրապետելով լիարժեք տեղեկատվության եւ ելնելով նպատակահարմարությունից, Քառյակի ղեկավարությունն է սահմանում շարժման ընթացքի արագությունը եւ հանրային միջոցառումների ժամանակացույցը։ Ուստի ձեզանից ակնկալվում է լիովին վստահել Քառյակին եւ ըմբռնումով մոտենալ նրա կայացրած որոշումներին, որովհետեւ առանց փոխադարձ վստահության, մեր ձեռնարկած լրջագույն գործը չի կարող հաջողությամբ պսակվել»։

* * *

Այն, որ Հայաստանում հաստատված բնույթով ավազակապետական բռնապետությունից ազատվելու քաղաքական գործընթացը այլ բան չէր կարող լինել, քան «բուրժուա-դեմոկրատական հեղափոխություն», արդեն ակնհայտ էր։ Ուստիեւ, հրապարակում ունեալով քաղաքական այդ գործընթացն ապահովելուն պատրաստ առաջին ուժը՝ դժգոհ ժողովրդական զանգվածները, Լեւոն Տեր-Պետրոսյանը  2007թ. դեկտեմբերի 8-ի հանրահավաքում ընդարձակ կոչով դիմեց գործարար աշխարհին.

«Սիրելի ու հարգարժան ձեռներեցնե՛ր եւ գործարարնե՛ր, մինչեւ ե՞րբ պիտի հանդուրժեք ձեզ պատիվ չբերող այդ նվաստացումը, մինչեւ ե՞րբ պիտի հաշտվեք ձեր ստրկական վիճակի հետ։ Մի՞թե չեք հասկանում, որ ձեր ծառայամտությամբ դուք ամրապնդում եք խանական իշխանության հիմքերը եւ ստրկության դատապարտում մեր ողջ ժողովրդին, նաեւ՝ ձեր իսկ երեխաներին։ Մի՞թե չեք տեսնում, որ մենք կանգնած ենք բախտորոշ հասարակական վերափոխման շեմին, որի նպատակն է բացառապես քաղաքական պայքարի խաղաղ, օրինական միջոցներով վերականգնել երկրի սահմանադրական կարգը։ Մե՛նք չէ, որ ձեզ պետք է հորդորեինք միանալ համազգային նոր շարժմանը։ Դո՛ւք պիտի առաջնորդեիք այն եւ ժողովրդին տանեիք ձեր ետեւից։ Ի՞նչն է ձեզ խանգարում համախմբվել ու թոթափել բոլորի, այդ թվում՝ ձեզ համար ատելի խանական լուծը։ Ինչի՞ց եք վախենում։ Մի՞թե ավելի շատ բան ունեք կորցնելու, քան ժողովուրդը։ Ինչպե՞ս եք գիշերները քնում։ Արդյոք կարողանո՞ւմ եք նայել ձեր կանանց ու երեխաների աչքերին։ Ուստի քանի դեռ ուշ չէ, քանի դեռ չեք արժանացել ժողովրդի լիակատար քամահրանքին, ուղղեք ձեր մեջքը եւ վճռականորեն միացեք մեր շարքերին»։

 Ընդամենը չորս տարի անց, երբ կարեւոր որակական տեղաշարժեր ու փոփոխություններ էին կատարվել երկրի հասարակական-քաղաքական կյանքում, տնտեսական եւ այլ բնագավառներում, Լեւոն Տեր-Պետրոսյանը 2011թ. նոյեմբերի 25-ի ելույթում արդեն դիմեց ոչ թե ընդհանրական գործարար աշխարհին, այլ որոշակի՝ այդ խավի շահերը ներկայացնող քաղաքական ուժին՝ «Բարգավաճ Հայաստան» կուսակցությանը։ Ճիշտ է՝ նա շեշտեց, որ իր խոսքը առայժմ ոչ թե համագործակցության առաջարկ է, այլ «քաղաքագիտական վերլուծություն կամ խորհելու նյութ», սակայն, իրականում հենց այդ պահից սկիզբ դրվեց այն քաղաքական գործընթացին, որի եռամյա անխաթար ընթացքի առաջին փուլի եզրափակիչ ակորդը հոկտեմբերի 10-ի հանրահավաքն էր։

(Հիշեցնենք, որ հիշյալ «քաղաքագիտական վերլուծությունը» հանրահավաքում ներկայացնելուց առաջ Լևոն Տեր-Պետրոսյանը «բացեց մի փոքրիկ գաղտնիք». նա դա ներկայացնում էր՝ չունենալով Կոնգրեսի կենտրոնական գրասենյակի լիակատար համաձայնությունը (12 հոգուց դեմ էին երեքը- Ա.Ս.)։ Հենց այդ պատճառով էլ այն ներկայացնում էր իր անունից, իր պատասխանատվությամբ, որպես «քաղաքագիտական վերլուծություն»։

Առաջին անգամ չէր, որ Լեւոն Տեր-Պետրոսյանը ամենալայն լսարանի դեմ հանդես էր գալիս «դժվար մարսելի» թեմայով։ Ակտիվ մասնակիցները կհիշեն՝ այդպես էր 1988-90 թվականներին, այդպես էր նաեւ իր իշխանության տարիներին։ Նրա այս ելույթն էլ լուռ սառնությամբ ընդունեց հրապարակը. սառնությամբ՝ որովհետեւ ինչ-որ բան հակադրվում էր իրենց ունեցած պատկերացումներին, եւ լուռ՝ որովհետեւ յուրաքանչյուրին ճնշում էին սեփական փորձն ու վստահությունը հռետորի նկատմամբ։ Եւ, ինչպես 1988-ից ի վեր շաբաթներ, ամիսներ կամ տարիներ հետո մարսվել էին նրա «դժվար մարսելի» թեմաներով ելույթները, նույնը պատահեց նաեւ այս անգամ։ Դրա ապացույցը ոչ միայն հոկտեմբերի 10-ի հրապարակն էր, այլեւ տասնյակ հրապարակումները «քաղաքագիտական վերլուծությունն իրականություն դարձավ» արձանագրմամբ)։

Քաղաքական գործընթացը մտավ հաջորդ փուլ, ինչը Լեւոն Տեր-Պետրոսյանի 2011-ի հիշյալ ելույթում ձեւակերպված է հետեւյալ կերպ. «Հավատացած եմ, որ Հայ Ազգային Կոնգրեսի եւ Բարգավաճ Հայաստանի համագործակցությունն ի զորու է արմատապես փոխել քաղաքական ուժերի դասավորությունը եւ լուրջ երաշխիք դառնալ թե՛ սահմանադրական կարգի վերականգնման եւ թե՛ ժողովրդի շահերից բխող անհրաժեշտ բարեփոխումների իրականացման համար»։

Հասկանալի է, որ քաղաքական հիշյալ գործընթացի հիմքում նաեւ «Բարգավաճ Հայաստան» կուսակցության քաղաքական որակներն են։ Նա, մի կողմից՝ քաղաքական սառնասրտությամբ, մյուս կողմից՝ քաղաքական հետեւողականությամբ կարողացավ գալ ու ստանձնել պատմականորեն շատ կարեւոր մի դերակատարում, որ չէր կարող անել ուրիշ ոչ մի ուժ։ Հոկտեմբերի 10-ին հնչած խնդիրների միասնական լուծմամբ Հայաստանը կդառնա բոլորովին այլ երկիր, եւ ընդամենը տասնամյա ԲՀԿ-ն կարձանագրի իր՝ պատմականորեն ծանրակշիռ ավանդն այդ գործում։

Քաղաքական եռամյա գործընթացը մտնում է եզրափակիչ փուլ։ Այլեւս կասկածից դուրս է, որ հոկտեմբերի 24-ի հանրահավաքում կլինի այն քաղաքական ու քաղաքացիական ներուժը, այն էներգետիկան, որի պայմաններում «ամբողջական իշխանափոխության», «սահմանադրական կարգի վերականգնման», «արմատական փոփոխությունների իրականացման» խնդիրների լուծումը կդառնա միայն քաղաքական տեխնիկայի հարց։

http://www.ilur.am/news/view/36234.html

Բոլոր ճանապարհները տանում են դեպի ԱԶԱՏՈՒԹՅԱՆ հրապարակ

Վաղը՝ հոկտեմբերի 10-ին, ժամը 18-ին, Ազատության հրապարակում կսկսվի շատ երկար սպասված ՀԱՆՐԱՀԱՎԱՔԸ։

Իրավիճակը, հասարակական մթնոլորտը եւ պահի կարեւորությունն այնպիսին են, որ անգամ խմբագրական հոդվածի համար թելադրում են ընտրել «ՍԻՐԵԼԻ՛ ՀԱՅՐԵՆԱԿԻՑՆԵՐ» կոչային սկսվածքը։ Եւ ուրեմն՝

Սիրելի՛ հայրենակիցներ,

Հանգամանքների բերմամբ Հայաստանի ժողովուրդը եկել, հասել է մի սահմանագծի, երբ խաղասեղանին նրա գոյության հարցն է՝ որպես ազգ-հասարակություն։ Երբ այս մարտահրավերն ազգի համար առաջանում է օտար նվաճման ու տիրապետության հետեւանքով,  դա վտանգավոր չէ։ Դրան անմիջապես հակադրվում է ժողովրդի՝ երբեւէ օտարի լծից ազատվելու, ԱԶԱՏՈՒԹՅԱՆ ԵՒ ԱՆԿԱԽՈՒԹՅԱՆ հասնելու երազանքն ու ձգտումը, ինչը տասնամյակներ, անգամ հարյուրամյակներ կարող է ապահովել ժողովրդի ազգային գոյությունը։ Եւ պատմական հարմարագույն ինչ-որ պահի այդ սպասումն ու ձգտումը պոռթկում է ազգային-ազատագրական ընդվզման տեսքով։ Երբ ժողովրդի ազգային գոյությանն սպառնացող մարտահրավերները ոչ թե արտաքին, այլ ներքին են՝ հարուցված սեփական իշխանության կողմից, անկախ պետականության պայմաններում՝ դրանք ժողովրդի ազգային գոյության համար դառնում են քայքայիչ ու մահացու։

Այսօր այլեւս քարոզելու ու համոզելու կարիք չկա, որ Հայաստանում իշխող ավազակապետական ռեժիմը, առանց դույզն-ինչ չափազանցության, երկիրն ու ժողովրդին հասցրել են կործանման եզրին՝ վտանգելով հայ ժողովրդի ազգային գոյությունը։ Այդ համոզմունքն այսօր համընդհանուր է դարձրել գործող վարչախումբն ինքը իր սեւ գործերով՝ կյանքի անխտիր բոլոր բնագավառներում։

Ո՛չ մի օտար բռնապետություն այնպիսի չափերով ու այնպիսի ցինիզմով չի կողոպտել հայ ժողովրդին, ինչպես այս ռեժիմի պարագլուխները։

Ո՛չ մի օտար իշխանություն այնպես չի իրավազրկել հայ ժողովրդին, ինչպես ներկա վարչախումբը։

Ո՛չ մի օտար իշխող (բացառությամբ թուրքական տիրապետության վերջին տասնամյակների) Հայաստանը հայերից դատարկելու դիվային ծրագիր չի իրականացրել, ինչպես դա արվում է հիմա։

Երեք դեպքում էլ գործ ունենք խնդիրների հետ, որոնց լուծման մեջ է ներկա վարչախումբը տեսնում իր իշխանության պահպանման ու վերարտադրման երաշխիքը, ու նրանից որեւէ այլ բան ակնկալելն անհեթեթություն է։

Մխրճվելով ծանրագույն հանցանքների մեջ՝ վարչախումբն, ի դեմս իր պարագլուխների, ամբողջությամբ կորցրել է ցանկացած իշխանության ներհատուկ քաղաքական որակներն ու քաղաքական բանականությունը։ Նա վաղուց արդեն ունակ չէ որեւէ կերպ ետդարձի՝ ո՛չ երկրի ու ժողովրդի կողոպուտը դադարեցնելու, անգամ մեղմելու, ո՛չ իրավազրկումը վերացնելու, ո՛չ ապօրինությունները թեկուզ փոքր-ինչ սակավացնելու ուղղությամբ։ Ավելին՝ իշխանության ղեկին գտնվող վարչախմբի պարագլուխների բանականության կորուստը վերաճել է ՔԱՂԱՔԱԿԱՆ ԱՆՄԵՂՍՈՒՆԱԿՈՒԹՅԱՆ, ինչը  երկրի ու ժողովրդի համար շատ ավելի վտանգավոր է, քան ցանկացած թալան, կողոպուտ, շահագործում ու իրավազրկում։

Վարչախմբի դեմ տեւական ու համառ ըմբոստացումն ու պայքարը վերջին տարիներին որակապես նոր փուլ է մտել՝ իր երկու կարեւոր առանձնահատկություններով։

Առաջին. ներկա վարչախմբի ինչպես հաստատումը, այնպես էլ մի քանի անգամ վերարտադրությունը չէր կարող լինել առանց արտաքին աշխարհի վճռական օժանդակաության։ Դրա դիմաց նա արտաքին աշխարհին վճարել է ի հաշիվ մեր ազգային շահերի, մասնավորապես՝ Ցեղասպանության ուրացմամբ եւ Լեռնային Ղարաբաղի ինքնորոշման իրավունքի փաստական զոհաբերմամբ։ Բայց դա էլ չփրկեց։ Իրենցն ստանալուց հետո, արդեն ավելի քան մեկ տարի, Ս. Սարգսյանի նկատմամբ Արեւմուտքի վերաբերմունքի բնորոշիչները «անվստահությունը» եւ «հիասթափությունն» են, հյուսիսում եւ արեւելքում՝ «արհամարհանքը»։ Այսինքն՝ նրա իշխանությունը, մեղմ ասած, այլեւս զրկված է դրսի որեւէ աջակցությունից։

Երկրորդ. Իր բնույթով թելադրված՝ խորացնելով հասարակության թալանն ու իրավազրկումը, վարչախումբը հասավ մի աստիճանի, երբ յուրաքանչյուր անհատի համար առարկայական դարձան իրեն սպառնացող վտանգները։ Նրա դեմ դժգոհությունը, վերածվելով ատելության, դարձել է համատարած։ Մյուս կողմից՝ սպառնացող ազգային աղետի գիտակցման հիմքի վրա տեղի ունեցավ հիմնական քաղաքական ուժերի համախմբում՝ բոլորովին միայնակ մնացած ու ճաքեր տվող իշխանական համակարգի դեմ։

Այս ամենը, բնականաբար, բազմապատկել են ռեժիմի վախն ու տագնապը, եւ նա, ծայրահեղ շփոթության մեջ, որպես վերջին միջոց՝ փորձում է դա սքողել, թաքցնել ցինզմի ու փուչ սպառնալիքների տարօրինակ դրսեւորումներով։ 

Ամեն ինչ ունենում է իր վերջն ու վախճանը։ Ս. Սարգսյանի հանցավոր ռեժիմը երբեք այսքան թույլ ու անպաշտպան չի եղել։

Փորձությունները ոչ միայն անհատի, այլ նաեւ ժողովուրդների, ազգերի համար են։ Խելոք ու արժանապատիվ մարդիկ ու ժողովուրդները, հաղթահարելով փորձությունը, ավելի ուժեղ ու կենսունակ են դառնում։ Նրանք, ովքեր դա չեն անում, փորձությունը դառնում է փորձանք՝ անդառնալի հետեւանքներով։

Տեւական ու համառ պայքարից հետո ու նույն այդ պայքարի շնորհիվ այսօր ժողովրդի ուժերն ավելի քան բավարար են՝ արդեն մեր գլխին փորձանք դարձած այս փորձությունից դուրս գալու համար։ Եւ որքան էլ իշխանությունը՝ թույլ ու ահաբեկված,  իսկ նրա դեմ ծառացած հասարակությունն ու քաղաքական ուժերը՝ հզոր, բոլորիս ներկայությունը հոկտեմբերի 10-ին Ազատության հրապարակում պարտադիր է՝ համազգային այս գործն արագ, ապահով ու անցնցում ավարտելու համար։

Այնպես որ՝ այսօր, ուղիղ թե փոխաբերական իմաստով, բոլոր ճանապարհները տանում են դեպի ԱԶԱՏՈՒԹՅԱՆ հրապարակ։

http://www.ilur.am/news/view/35982.html

Ինչո՞ւ վախենալ ամենավախեցած մարդուց

Ասում են՝ երկրում մարդիկ վախեցած են։

Բայց այս երկրում ամենավախեցած մարդը Սերժ Սարգսյանն է։

Եւ, ի տարբերություն սովորական մարդկանց, բազմաթիվ ու բազմաբնույթ են նրա հիմքերն ու շարժառիթները։ Ահա նրա վախերի համառոտ պատմությունն ու փաստերը։

Ս. Սարգսյանը 2008-ին իշխանության եկավ արդեն ՎԱԽԻ մի հսկայական չափաբաժին ստացած։ Կարելի է միայն պատկերացնել, թե ինչ է նա ապրել նախագահական ընտրություններին հաջորդած, օր օրի ահագնացող փետրվարյան շուրջօրյա հանրահավաքների օրերին։ Եթե որեւէ մեկը մտածում է, թե մարտիմեկյան ոճրագործությունը կատարվել է սառնասրտորեն, որպես ուժի եւ ինքնավստահության ցուցադրում, չարաչար սխալվում է։ Այդ քայլին գնացել են ՎԱԽԻ գերադրական աստիճանում։ Ս. Սարգսյանի վախն այնքան մեծ էր, որ նրա երդման արարողությունն իրականացնելու համար, բառիս բուն իմաստով, մարդաթափ արվեց Երեւանի ողջ կենտրոնը՝ մի քանի կիլոմետր շառավղով։ Եւ նա «հպարտ» քայլվածքով Ազատության հրապարակով Օպերային թատրոն մտավ միակ վկայի՝ գլխավերեւում քամու բերած ցելոֆանե դատարկ տոպրակի խորհրդանշական համառ ուղեկցությամբ...

Իր «հարամված նախագահության» ողջ ընթացքում Ս. Սարգսյանը պարբերաբար ՎԱԽԵՐԻ նորանոր չափաբաժիններ է ստացել Հայ Ազգային Կոնգրեսի ամեն մի հանրահավաքից, միջին հաշվով՝ «ամեն Աստծո ամիս»։ Եղել են պահեր, երբ նրա ՎԱԽԵՐԸ  հասել են բարձրակետի։ Որպես այդպիսին՝ առանձնանում է ամբողջ  2011թվականը։ Ձմռանից սկսված ու գարնանն ահագնացող հանրահավաքների թափին տեղի տալով է, որ նա ստիպված էր կատարել Կոնգրեսի բոլոր  երեք պահանջները՝ բացել Ազատության հրապարակը, հայտարարել Մարտի 1-ի էջը փակված չլինելու մասին, ազատ արձակել բոլոր քաղբանտարկյալներին։ Ոչ թե քաղաքական ողջախոհության հիմքով, այլ նույն հանրահավաքների ՎԱԽԻՑ էր, որ նա ստիպված եղավ ամռանը երկխոսության նստել Կոնգրեսի հետ՝ ոչ ավել, ոչ պակաս՝ քան սեփական իշխանության ոչ օրինակարգության եւ հրաժարականի պաշտոնական օրակարգով։ Նույն թվականի աշնանը, Կոնգրեսի շուրջօրյա հանրահավաքներից ահաբեկված, նա այլ միջոց չգտավ, քան ցուցարարներին «խեղճացնելու» համար փակել Ազատության հրապարակի շրջակայքի զուգարանները ... Ասում են՝ դրա համար նա հեղինակային իրավունք է ստացել, եւ որպես քաղաքական ընդդիմության դեմ պայքարի բացառիկ մեթոդ՝ այն գրանցվել է Գինեսի գրքում։

Վերջերս հրապարակված մի հարցազրույցում Ս. Սարգսյանը բացահայտ ասում է, որ 2013թ. սեպտեմբերի 3-ին նա «մի գիշերում» է ընդունել Մաքսային միությանը միանալու որոշումը (հիշեցնենք, որ մինչ այդ 4 տարի նա գնում էր «հակառակ» ուղղությամբ՝ դեպի եվրաասոցացում)։ Որեւէ մեկը ուրիշ այլ պատճառ, շարժառիթ, բացի ՎԱԽԻՑ, կարո՞ղ է մատնանշել, երբ երկրի ղեկավարը մեկ գիշերում կարող է այսօրինակ՝ բոլորի համար անսպասելի ու անակնկալ որոշում ընդունել (հիշեցնենք, որ արտաքին քաղաքական հարցերում սա «մեկ գիշերում» նրա ընդունված որոշման առաջին դեպքը չէ)։ Նախապես որդեգրած արտաքին քաղաքական խնդրի ձախողման խայտառակ այս դրվագից  հետո Ս. Սարգսյանը սեփական իշխանության փլուզման ՎԱԽԻՑ է, որ անմիջապես առաջ քաշեց, այսպես կոչված, սահմանադրական «բարեփոխումների» գաղափարը՝ շատ լավ հասկանալով, որ առանց դրա իր «քաղաքական թիմը» կսկսի փլուզվել։ ՎԱԽԻՑ է, որ նա դիմում է երկրի ղեկավարի համար ամոթալի՝ մանր ժուլիկության մեթոդների՝ իրականում նոր սահմանադրության իր ծրագիրը ներկայացնելով որպես ընդամենը «սահմանադրական բարեփոխում»։ Ամոթալի նույն մեթոդի գործադրման արդյունք է նրա ավելի քան տարօրինակ հայտարարությունը, թե ինքը Հայաստանի համար ճիշտ է համարում կառավարման գործող նախագահական համակարգը, սակայն «մեծահոգաբար» ընդառաջում է նրանց (ո՞ւմ), ովքեր խորհրդարանական համակարգի կողմնակիցներ են. վախենում է, որ հասարակությունը ճիշտ կհասկանա իր իրական նպատակները։ Անգամ ամենասովորական կենցաղում որեւէ մեկը չէր ուզի հայտնվել նման աննախանձելի, խեղճուկրակի վիճակում։

2014թ. ապրիլի սկզբին Քառյակը հանրահավաք նշանակեց նույն ամսվա 28-ի համար՝ Տ. Սարգսյանի հրաժարականի օրակարգով։ Ս. Սարգսյանը շատ լավ հասկացավ, որ համաժողովրդական համախմբումը կարող է թելադրել այլ օրակարգ եւ պահանջել նաեւ իր հրաժարականը։ Եւ այդ հանրահավաքի ՎԱԽԻՑ է, որ հաջորդ օրը պաշտոնանկ արեց մինչ այդ «անփոխարինելի» համարված իր վարչապետին։ Որեւէ մեկը բանական այլ բացատրություն կարո՞ղ է առաջարկել այս դեպքում։

Վերջին տարիներին Ս. Սարգսյանը բանակին հրահանգել էր համարժեք պատասխաններ չտալ հակառակորդի սահմանային ոտնձգություններին. ներսում ու դրսում սասանված դիրքերում գտնվելով՝ Ս. Սարգսյանը չափազանցված ՎԱԽ ունի  ոչ թե նույնիսկ պատերազմի վերսկսման, այլ սահմանային իրավիճակի սրման նկատմամբ։ Դրա հետեւանքով էր, որ այս տարվա ամռանը հակառակորդի լկտիությունը հասավ աննախադեպ չափերի՝ պատճառ դառնալով նորանոր զոհերի։ Լավ էր՝ այս դեպքում նրա «վախը բռնեց» Լեւոն Տեր-Պետրոսյանը, եւ հայկական բանակը մի քանի օրում ամբողջությամբ շտկեց իրավիճակը։

Քառյակի խոստացած աշնանային հանրահավաքը դեռ չնշանակած՝ Ս. Սարգսյանը, ՏԱԳՆԱՊԻ ՈՒ ԽՈՒՃԱՊԻ մատնված՝ ներկուսակցական «ռազմական դրություն» հայտարարեց՝ ՀՀԿ-ական պատգամավորներին հրահանգելով Ազգային ժողովը համարել «ռազմաճակատի խրամատներ» ու ոչ մի րոպե չբացակայել, չլքել դրանք։ Որեւէ մեկն ավելի համոզիչ ու «գեղարվեստական» կարո՞ղ է ներկայացնել սեփական ՎԱԽԸ։

ՏԱԳՆԱՊՆ ու ԽՈՒՃԱՊԸ, ինչպես հայտնի է, խաթարում են բանական, տրամաբանական մտածողությունը։ Ու դրա լավագույն երեւակումն էին Ս. Սարգսյանի հրահանգով  կատարված՝ ոստիկանության հրապարակային, թատերականացված «զորավարժությունները»՝ ընդդիմության խաղաղ հանրահավաքները ցրելու սցենարով։ Բանականության հարթության վրա որեւէ մեկը կարո՞ղ է պնդել հակառակը։

Եւ վերջապես, բանականության հարթության վրա ու ինքնավստահության պայմաններում այդ ո՞վ կդիմեր Լիսկային կրկին Սյունիքի մարզպետ նշանակելու ինքնասպան քայլին։ Շատերն ասում են՝ դա ցինիզմի դրսեւորում է, ապտակ՝ հասարակության եւ բանակի երեսին։ Չէ։ Դա Սերժ Սարգսյանին համակած նույն ՎԱԽԻ արտահայտությունն է՝ առաջին հեթին։ Իսկ ցինիզմն ու կեղծ ինքնավստահությունը հենց այն շղարշն են, որով միայն կարելի է սքողել, թաքցնել սեփական վախն ու տագնապը։ Հակառակ դեպքում՝ բառացիորեն մեկ-երկու օրում կփլուզվի իշխանական բուրգը։

Եւ վերջապես՝ ինքնավստահության եւ ուժի՞, թե՞ ՎԱԽԻ արտահայտություն է հանրահավաքի օրերին հասարակական տրանսպորտը կանգնեցնելը, կիրակի օրով աշխատանքային օր հայտարարելը, ամենատարբեր լծակների գործադրմամբ մարդկանց հանրահավաքի գնալն արգելելը, հանրահավաքներին «իրեք մանեթանոց» կանանց սադրիչ խմբեր ուղարկելը եւ այլն։ Ինքնավստահության եւ ուժի՞, թե՞ ՎԱԽԻ ու վախկոտության նշան է  (աշխարհում չլսված մի բան) խորհրդարանական մեծամասնության կողմից ԱԺ արտահերթ նիստերը բոյկոտելը, երբ այն հրավիրված է փոքրամասնության նախաձեռնությամբ։

Ուստիեւ՝ շատ բնական հարց է առաջանում. ինչո՞ւ վախենալ Հայաստանի ամենավախեցած մարդուց ու նրա փլուզվող վարչախմբից։

Գուցե հոկտեմբերի 10-ին բոլորս միասին «չափե՞նք» Ս. Սարգսյանի վախը ու թե՛ նրան, թե՛ մեզ ազատե՞նք անհեթեթ այս մղձավանջից։ 

http://www.ilur.am/news/view/35677.html

Իշխանափոխության խնդիրը լուծված կարելի է համարել

Հայաստանում իշխանափոխության, ռեժիմի հեռացման հնարավորություններն առավել են, քան եղել են երբեւէ։ Այդ հանգամանքը մեծապես սկսել է ազդել հասարակական մթնոլորտի վրա։

Հասկանալի է, որ միանգամից չծագեցին կամ օդից չընկան այդ հնարավորությունները։ Դրանք գոյացել են քայլ առ քայլ, հավաքվել կաթիլ-կաթիլ՝ որպես արդյունք նույն այդ ռեժիմի դեմ ժողովրդի, քաղաքացիական եւ քաղաքական ուժերի մղած հետեւողական պայքարի։

Դեռ 1998-ի պետական հեղաշրջմանը հաջորդած նախագահական ընտրություններում ժողովուրդը «ողնաշարով զգաց» սպասվող վտանգը եւ միահամուռ ձայն տվեց Կարեն Դեմիրճյանին։ Այս ընտրությունից սկսած՝ համապետական բոլոր ընտրություններում վարչախումբը հանդիպել է հասարակության համառ դիմադրությանը, համընդհանուր ընդդիմացմանը։ Հենց այդ դիմադրությունը հաղթահարելու կամ շրջանցելու համար է, որ վարչախումբը դրեց ու կառուցեց ընտրակեղծիքների այն դժոխային մեքենան, առանց որի անհնար պիտի լիներ նրա որեւէ վերարտադրություն որեւէ ընտրությունում։ Ստվերային բյուջե գոյացնող իշխանական կոռուպցիոն համակարգի կողքին՝ ընտրակեղծիքների համակարգը երկրորդն է, որ հասցված է կատարելության։

 Ռեժիմի դեմ պայքարը հաճախ արտահայտվել է չկազմակերպված խուլ դժգոհությամբ, պետական հիմնարկների դեմ բողոքի անհատական, խմբային պարբերական ակցիաներով։ Եղել են նաեւ սուր պոռթկումներ, երբ այդ դժգոհությունը քաղաքական հունավորում է ստացել, ինչպես՝ 2003 թ.  նախագահական ընտրությունների առիթով, երբ հստակ հաղթանակ էր տարել Ստեփան Դեմիրճյանը։ Այս առիթով բողոքի համաժողովրդական ընդվզումները հնարավոր եղավ զսպել միայն բռնի ուժի կիրառմամբ։ Եղել է՝ որ քաղաքական հունավորմամբ այդ պոռթկումները հասել են իրենց նպատակին, ինչպես նույն՝ 2003թ. խորհրդարանական ընտրություններին զուգընթաց՝ ռեժիմի մտահղացած, այսպես կոչված, «սահմանադրական բարեփոխումների» հանրաքվեի տապալումը։

Քաղաքացիական ու քաղաքական ընդվզումների, հասարակական ընդդիմացման զանազան դրսեւորումների կողքին՝ ռեժիմին ամենածանր հարվածը հասցրեց 2007թ. աշնանից ծայր առած անընդհատ, համառ համաժողովրդական շարժումը։ Ընդ որում՝ Շարժումը սկսվեց այն ժամանակ, երբ ռեժիմին ամրություն հաղորդող ներքին կառույցները վերջնականապես ձեւավորված էին, եւ երբ նա Հայաստանի պետական շահերի հաշվին արված խոստումների շնորհիվ ուներ արտաքին աշխարհի ամենալայն ու անվերապահ աջակցությունը։ Իր տեւականությամբ, անընդհատությամբ ու համառությամբ համաժողովրդական աննախադեպ այս պայքարը կանխեց վարչախմբի հետագա ամրացումը, խարխլեց նրա հիմքերը, ստիպեց, որ նա հասարակությանը երեւա իր ողջ զազրելի մերկությամբ։

Իր գոյության ընթացքում ռեժիմը երեք անգամ ստիպված եղավ դիմել ծանրագույն հանցագործության, որ նրա ճակատին մնացել է ոչ միայն որպես խարան, այլեւ որպես նրա համար պատասխանատվության հիմք. 1999-ի Հոկտեմբերի 27-ը, 2004-ի Ապրիլի 12-ը եւ 2008-ի Մարտի 1-ը։

Ռեժիմի վայրիվերո, անգրագետ ու միմիայն սեփական իշխանության պահպանման ելակետից բխող արտաքին քաղաքականությունը հանգեցրել է ծանրագույն հետեւանքների արտաքին քաղաքական բոլոր հարցերում։ Միջազգային ասպարեզում, մինչեւ աներեւակայելի աստիճան՝ ընկել է Հայաստանի հեղինակությունը։ Ընդհուպ՝ կարելի է ասել, որ Հայաստանը դադարել է լինել արտաքին քաղաքականություն իրականացնող սուբյեկտ։ Ս. Սարգսյանը ոչ միայն կորցրել է միջազգային ամեն տեսակ հեղինակություն ու վստահություն, այլեւ հաճախ արժանանում է երկրի փաստական ղեկավարի համար ամոթալի նվաստացուցիչ վերաբերմունքի։ Նրա իշխանության ի սկզբանե միակ ու վճռորոշ հիմքը՝ արտաքին աջակցությունը, այլեւս գոյություն չունի։

Մյուս կողմից՝ վերջին տարիներին զգալի որակական տեղաշարժեր են եղել երկրի ներսում քաղաքական ուժերի դասավորության մեջ։ ՀՀԿ-ի շուրջ ձեւավորված իշխանական կոալիցիան քանդվել է, եւ իշխանական կուսակցությունը մնացել է միայնակ։ Ընդդիմադիր հարթակի վրա հաջողությամբ համագործակցում են մյուս բոլոր՝ քաղաքական դաշտում որոշակի կշիռ ունեցող ուժերը։ Այդ համագործակցության շնորհիվ խորհրդարանը «դակող» մարմնից կրկին դարձել է քաղաքական բուռն քննարկումների ասպարեզ, իսկ ՀՀԿ-ին միշտ չէ, որ հաջողվում է անցկացնել իր ուզած որոշումները։ Ընդդիմադիր ուժերի համատեղ գործողությունների շնորհիվ իշխանությունը արդեն մի քանի կարեւոր նահանջի քայլեր է արել։

Հսկայածավալ արտագաղթի պատճառով ծանր կորուստ է կրել հասարակությունը։ Սակայն դրան զուգահեռ՝ իշխանական կողոպուտի ծավալման, իրավազրկության խորացման, աճող ապօրինությունների հետեւանքով ոչ թե աճել է հասարակական դժգոհությունը, այլ դժգոհության մակարդակից վերածվել է վարչախմբի նկատմամբ զզվանքի եւ ատելության։ Շատերի մոտ հուսալքության զգացումը սկսել է տեղի տալ չհանդուրժելու, չհամակերպվելու զգացումին։

Ուժերի հարաբերակցությունն այնպիսին է, որ այս պահին խաղաղ իշխանափոխության, վարչախմբի հեռացման խնդիրը, ոչ բարդ քաղաքական մեխանիզմների կիրառմամբ, ըստ էության՝ լուծված կարելի է համարել։

http://www.ilur.am/news/view/35337.html

Հուսանք, որ բանը չի հասնի Լիսկայի վարչապետ դառնալուն

Հետաքրքիր է՝ ի՞նչ էր մտածում Հովիկ Աբրահամյանը, երբ վարչապետ դառնալուց քիչ անց՝ մայիսին, հավաքելով մի քանի տասնյակ խոշոր գործարարների, նրանց լուրջ-լուրջ կոչ արեց «աշխատել հավասար դաշտում» և «ամեն ինչ անել, որ ստվերից դուրս գան», խոստացավ, որ մինչեւ հուլիսի 1-ը վերջ է տալու ստվերային տնտեսությանը։ Ընդ որում՝ իր խոսքը տպավորիչ ու վճռական դարձնելու համար ավելացրեց. «Դա, իհարկե, դժվար է լինելու, ես ինձնից եմ սկսելու, շատ-շատ մեր մերձավորներին փորձելու ենք ցավացնել, նեղացնել, բայց մենք գնալու ենք այդ քայլին: Այլընտրանք մենք չունենք: Դա պետք է բոլորը հասկանան, իմ մերձավորները պետք է հասկանան, որ ես ինձանից եմ սկսելու, եւ դա ինձ համար լինելու է սկզբունքային»։

Երեք ամիս հետո, ի կատարումն եւ ի ամփոփումն իր տված խոստման ու հանձնարարականի, դարձյալ լուրջ-լուրջ ասաց հետեւյալը.

«Դուք մտածում եք, որ ես ասել եմ ստվերի դեմ պայքարում ենք, ես կախարդական փայտիկով խփելու եմ, ու բոլորը գալու են հարկային դա՞շտ: Ոչ: Դա ֆինանսական կորուստ է մարդկանց համար, նրանք ֆինանսներից դժվար են բաժանվում: Հիմա այդ դժվարության համար, հաղթահարելու համար ժամանակ է մեզ պետք: Բայց որ գնալու ենք դրան, կամաց-կամաց վերացնելու ենք և կամաց-կամաց արձանագրելու ենք հաջողություն, ես դրանում ուղղակի համոզված եմ»:

Դե ինչ. քանի որ այս ամենի հեղինակը ոչ թե մի ժէկիպետ է, այլ վարչապետ, ուրեմնեւ մեր պարտքն է, դրանք որպես հիմք ընդունելով, անել մի քանի արձանագրումներ ու հարցադրումներ։

1.      Պարզ է, չէ՞, որ «հավասար դաշտում աշխատելու» իր կոչն անելու ու հանձնարարականը տալու համար Հ. Աբրահամյանը հավաքել էր այն գործարարներին (խոշոր),  որոնք ստվերում են աշխատում։ Անհեթեթ կլիներ, չէ՞, հավաքել եւ նույն բանն ասել մարդկանց, ովքեր հարկային դաշտում են աշխատում։ Այսինքն՝ գործադիր իշխանության ղեկավարը գիտի, թե ովքեր են «ստվերում», եւ հենց նրանց էր հավաքել։ Վերջիններս էլ դրա (իրենց ստվերում աշխատող համարելու) դեմ ոչ միայն չբողոքեցին, այլեւ հենց այդ դիրքերից փորձեցին անգամ «բազարներ» անել։ Բայց ստվերում աշխատելը, հարկեր թաքցնելը (այս դեպքում՝ հարյուրավոր միլիոնների ու միլիարդների) ծանր հանցագործություն է։ Հանցագործներին պետք է հորդորել ու կոչ անե՞լ, թե՞, ինչպես նախատեսված է օրենքով, համապատասխան իրավական գործընթաց սկսել նրանց նկատմամբ։ Սա զավեշտ է։ Զավեշտի աստիճանը Հ. Աբրահամյանին ավելի հասկանալի դարձնելու համար փոխենք հանցանքի տեսակը, ասենք՝ բնակարանային գողությամբ։ Հավաքում ես մի քանի տասնյակ մարդկանց ու կոչ անում, հանձնարաում չզբաղվել բնակարանային գողությամբ։ Ասել է թե՝ դու փաստերով գիտես, որ հավաքվածները բնակարանային գողեր են (հակառակ դեպքում այդ մարդիկ կվիրավորվեն, կբողոքեն), ու իրենք էլ դրա դեմ չեն բողոքում, ընդհակառակը՝ դեռ մի բան էլ բազար են անում քո առաջարկների շուրջ։ Չգիտեմ՝ ո՞րն է հասարակության համար ավելի վտանգավոր, եւ ո՞րն է օրենքով ավելի խիստ պատժվում՝ բնակարանային գողությո՞ւնը, թե՞ հարյունավոր միլիոնների ու միլիարդների հարկեր թաքցնելը։ Իսկ գուցե ստվերում կամ ոչ ստվերում աշխատելը Հ. Աբրահամանի համար ոչ թե օրենքի, այլ բարոյակա՞ն հարթության խնդիր է, ինչպես, օրինակ, աստվածաշնչային՝ «սիրիր ընկերոջդ քո անձի պես» հորդորը։  Զավեշտ չէ՞։

2.      Պարզվում է՝ հենց այդպես էլ կա։ Ասում է՝ «ինձնից եմ սկսելու ու իմ մերձավորներից» (ստվերից դուրս գալը)։ Այսինքն՝ վարչապետի պաշտոնն զբաղեցնող մարդը իրոք չգիտի, որ ստվերում աշխատելը ոչ թե բարոյական հարթության խնդիր է, կամ վատ սովորություն, կամ ծուլություն, այլ օրենքով հետապնդվող հանցանք։ Հակառակ դեպքում, որպես ինքնախոստովանական ցուցմունք, պարզ ու բացահայտ չէր խոստովանի, որ ինքն ու իր մերձավորներն էլ են ստվերում աշխատում, ու հիմա պետք է հենց այդտեղից սկսի (ինքը դուրս գա եւ մերձավորներին դուրս բերի ստվերից)։ Սա արդեն զավեշտի մեջ էլ չի տեղավորվում։ Սա, ինչպես ասում են, վերջն է։ Բայց դժվար է ասել, թե ինչի վերջը։

3.      Սակայն, ինչպես երեւում է, վարչապետի պաշտոնում կարելի է նաեւ ինչ-որ բան սովորել։ Օրինակ, ընդամենը երեք ամիս պահանջվեց, որպեսզի երկրի վարչապետը իր համար պարզի այն խորախորհուրդ ճշմարտությունը, որ տնտեսվարողների համար ստվերից դուրս գալը «ֆինանսական կորուստ է, նրանք ֆինանսներից դժվար են բաժանվում»։ Վստահաբար՝ նա մայիսին այդ մասին չգիտեր, այլապես նման խոստում չէր տա։ Համզված ենք նաեւ, որ Հ. Աբրահամյանի կողմից փիլիսոփայական մակարդակի այս ճշմարտության բացահայտումն ու հանրայնացումը մեծ նպաստ կլինի հասարակության ինքնակրթության գործում։ Իսկ որ ամենակարեւորն է՝ այդ ճշմարտությունը յուրացնելով ու այն որպես «մեղմացուցիչ դեպք հանցանաց» համարելով, մարդիկ ըմբռնումով կմոտենան ստվերում աշխատողների նկատմամբ։

4.      Հ. Աբրահամյանն ասում է՝ «ես կախարդական փայտիկ չունեմ» ստվերը վերացնելու համար։ Այս դեպքում մի քիչ դժվար է կոտրել հասարակական նախնական համոզմունքը։ Վերջինս (հասարակությունը), ի տես ակնառու փաստերի՝ համոզված էր, որ Հ. Աբրահամյանն ունի այդպիսի «կախարդական փայտիկ»։ Այլապես, առանց այդ փայտիկի՝ ինչպե՞ս հնարավոր էր Ազգային ժողովի մոնումենտալ շենքի տեսքով ու նմանությամբ (ճիշտ է՝ չափերով մի քիչ ավելի փոքր) սեփական մի դղյակ կառուցել Հաղթանակ զբոսայգու հարեւանությամբ, որի արժեքը ոչ թե միլիոնավոր, այլ տասնյակ միլիոնավոր դոլարի շրջանակներում է։ Առանց կախարդական փայտիկի՝ ինչպե՞ս կարելի է հազարավոր հեկտար հողերի տեր դառնալ ու դրանից հարյուրավոր միլիոնների շահույթ ստանալ այն դեպքում, երբ նույն այդ հողից «անփայտիկ» գյուղացին ավելի հաճախ «տակ է տալիս», քան ինչ-որ բան ստանում։ Առանց կախարդական փայտիկի՝ ինչպե՞ս կարող էր գոյանալ այն ահռելի հարստությունը, որի մի քանի էջանոց ցանկը դեռ 2010թ. արձանագրել է ռուսական մամուլը, ու ոչ մի հերքում չի ստացել։ Հո չի՞ գողացել Հ. Աբրահամյանը։ Հասարակությունը հենց Հ. Աբրահամյանի՝ «կախարդական փայտիկ» ունենալու մեջ համոզված լինելով է, որ երեք ամիս առաջ հավատաց «ստվերը վերացնելու» նրա խոստմանը։ Իսկ ինքը, ահա, տվեց ջարդեց իր այդ լեգենդը, միֆը։ Ափսոս։ «Շատ խելք պետք չէր» այդպես չվարվելու համար։   

5.      Եւ այնուամենայնիվ, անկողմնակալ լինելու համար ասենք՝ ստվերի հետ կապված իր խոստումների շրջանակներում Հ. Աբրահամյանն ինչ-որ բան արել է՝ սկսելով հենց իր մերձավորներից։ Վերջերս մամուլում եղավ այսպիսի մի հրապարակում. «Արարատի մարզի Մրգավետ գյուղում գործող «ART city» սուպերմարկետն այն տասնյակ բիզնեսներից մեկն է, որը պատկանում է Հովիկ Աբրահամյանի ընտանիքին: Երկհարկանի սուպերմարկետի հիմնադիրը «Արտաշատ Սիթի» ՍՊԸ-ն է: Այս տարվա ապրիլից ՍՊԸ-ի 100 % բաժնետեր է դարձել վարչապետի կինը՝ Ջուլիետա Աբրահամյանը»: Նյութի հեղինակները գնացել, ստուգողական գնումներով պարզել են, որ՝ «Հովիկ Աբրահամյանի կնոջ խանութում ՀԴՄ չի տրամադրվում»։ Կինը, ինչպես գիտենք, ամուսնու մերձավորներից է։ Այդ կարծիքին է անգամ հայտնի երգիծաբան Արկադի Ռայկինը։ Ելնելով Հ. Աբրահամյանի տված խոստումից, թե ստվերի դեմ պայքարը սկսելու է, առաջին հերթին՝ իր մերձավորներից, ու «ցավացնելու է» նրանց, դժվար չէ ենթադրել, որ համապատասխան մարդկանց այդ խանութ են ուղարկել հենց վարչապետական խոստման կատարման շրջանակներում։ Չգիտենք, թե իրավական իմաստով ինչ են եղել սույն հրապարակման արդյունքները, բայց որ դա խանութի տիրոջը «ցավացրել է»՝ կասկածից դուրս է։ Հայտնի չէ՝ իր մերձավորներից ուրիշ է՞լ ում է ցավեցրել վարչապետը։ Հա, վերջերս մի այլ հրապարակում էլ եղավ այն մասին, որ Հ. Աբրահամյանի վարորդ Գոքորը իրեն պատկանող ռեստորանը, ըստ էության, վերածել է հասարակաց տան։ Վարորդը, ինչպես գիտենք, ներկա իշխանական համակարգում նույնպես մերձավորի կարգավիճակում է։ Կարելի է չբացառել, որ այս դեպքում էլ ստվերային գործունեությամբ զբաղվող այս օբյեկտի վրա «նավոդկան» տվել է վարչապետը (ուրիշ ո՞վ կհամարձակվեր)։

6.      Ընդամենը երեք ամսվա ընթացքում իր համար պարզելով տնտեսագիտական-փիլիսոփայական այն ճշմարտությունը, որ ստվերից դուրս գալը մարդկանց համար «ֆինանսական կորուստ է, նրանք ֆինանսներից դժվար են բաժանվում» (երեխա են պահում), իր խոսքի տեր վարչապետը փորձել է շրջանցիկ ճանապարհներ գտնել ստվերը մեղմացնելու համար։ Այսինքն՝ «չաղ» գործերը տալիս է ստվերից դուրս, լույսի տակ, թափանցիկ աշխատող թափանցիկ մարդկանց, ովքեր մայիսյան նրա հայտնի հավաքի մասնակիցների մեջ չեն եղել։ Հենց այդ նպատակով է, որ իր նախկին տեղակալ Հերմինե Նաղդալյանին է տրվել Երեւան-Երասխ-Գորիս-Մեղրի-Իրանի Իսլամական Հանրապետության միջպետական նշանակության ճանապարհահատվածի վերանորոգման աշխատանքների խիստ եկամտաբեր մենաշնորհը։

Չէ, այս ամենը կոմեդիա չէ, ոչ էլ տրագիկոմեդիա։ Ոմանք կարող են ասել, թե ցինիզմ է, կամ հասարակությանը տկարամիտի տեղ դնելու հետեւանք։ Իրականում այս ամենը հենց տկարամտության ու անճարակության արդյունք է, ու անգամ ցինիզմը դա չի կարող սքողել։

Իսկ ընդհանրապես, ամեն ինչ ընթանում է բռնապետական իշխանության համար բնականոն ընթացքով։ Բռնապետությունները փլուզվում կամ տապալվում են, երբ դրանցում  իշխանությունը հասնում է անհեթեթության բարձրակետի։ Օրենսդիր մարմնի՝ Ազգային ժողովի մասով Գալուստ Սահակյանով արդեն արձանագրված է այդ բարձրակետը։ Գործադիր իշխանության մասով Հ. Աբրահամյանը նույնպես լիուլի ապահովում է նույն բարձրակետը։ Հուսանք, որ բանը չի հասնի Լիսկայի վարչապետ դառնալուն։

http://www.ilur.am/news/view/34720.html

Հովիկ Աբրահամյանը նյութված դավի առանցքային դերակատարն է

Աստիճանաբար, նոր տեղեկություններով դետալ առ դետալ առարկայանում, ամբողջանում է այն ծրագիրը, որ մշակվել է Բաղրամյան 26-ի խոհանոցում կամ ուղղակի Սերժ Սարգսյանի ուղեղում՝ ապահովելու համար իր իշխանության հավերժացումը։ Ու այդ ծրագրի ամեն մի նոր դետալ պարզվելիս ավելի ու ավելի խղճուկ ու նողկալի են երեւում Ս. Սարգսյանի ղեկավարած ռեժիմի դեմքն ու էությունը։ Մեկ անգամ չէ, որ խոսվել է այդ «ծրագրի» մասին, որ իրականում այլ բան չէ, քան Հայաստանի ժողովրդի դեմ նյութված մի դավ։ Եւ դա այնքան ավելի ակնառու ու ամբողջական է դառնում, երբ արդեն հրապարակված փաստերին ավելացնում ենք նոր հայտնի դարձածները։

1. Ամբողջ չորս տարի դեպի եվրաասոցացում գնացող Ս. Սարգսյանը երբ 2013թ. սեպտեմբերի 3-ին «մի գիշերում» 180 աստիճան շուռ եկավ ու Մաքսային միություն մտնելու դիմում գրեց, հասկացավ, որ դա իր վերջն է, եթե տեղում ինչ-որ բան չմտածի։ Մտածեց ու գտավ «սահմանադրական բարեփոխումները»՝ որպես իշխանության պահպանման, ապա՝ հավերժացման մի միջոց։ Նրա հույսը, թե «խորհրդարանական կառավարում» գրավչանյութով  կգայթակղի ընդդիմադիր չորս ուժերից երեքին, չարդարացավ։ Քառյակի մաս կազմող ուժերի քաղաքական որակները շատ ավելի հաստատուն էին ու կայուն, քան դա ենթադրել էր Ս. Սարգսյանը։

2. 2014 թ. ապրիլին Տիգրան Սարգսյանի հրաժարականի պահանջով Քառյակի հանրահավաք նշանակվեց։ Ս. Սարգսյանը վախից ինքն անմիջապես պաշտոնանկ արեց մինչ այդ «անփոխարինելի» համարվող իր վարչապետին։ Նոր վարչապետի ընտրության ելակետն այլ բան լինել չէր կարող, քան խարխլված սեփական իշխանության պահպանման ու վերարտադրման համար ամենակարեւոր՝ առանցքային ֆիգուր գտնելը։ Եւ քանի որ Ս. Սարգսյանն իր փրկության հույսը տեսնում էր «սահմանադրական բարեփոխումների» մեջ, ուրեմն եւ վարչապետի թեկնածուն պիտի ունենար այդ գործը գլուխ բերելու համար անհրաժեշտ որակները, դառնար այդ գերնպատակին հասնելու հիմնական գործիքը ։

3. Ինչո՞ւ Ս. Սարգսյանի ընտրությունը կանգ առավ Հովիկ Աբրահամյանի վրա։ Բնականաբար՝ ոչ այն պատճառով, որ վերջինս հնարավոր այլ թեկնածուների մեջ ավելի խելոք էր, ավելի գրագետ կամ հասարակության մեջ ավելի բարձր վարկանիշ ուներ։ Այս հատկանիշներով նա ամենավերջում էր։ Սկզբում մասամբ կարելի էր ենթադրել այս ընտրության հիմքերը, հիմա արդեն դրանք որոշակիորեն հայտնի են։ Հ. Աբրահամյանի հետ կապված՝ կար երկու հատուկ հանգամանք։ Առաջինն օբյեկտիվորեն չուներ այլ մեկը. նա Գ. Ծառուկյանի խնամին է։ Երկրորդ՝ ողջ հանրապետության մասշտաբով նա լավագույնս է տիրապետում ընտրակեղծարարության մեքենայի նրբություններին, ինչը մեկ անգամ չէ, որ փայլուն ապացուցել է։ Այստեղ նրա հետ որեւէ մեկը չէր կարող մրցել։ Ահա հենց այս զույգ հիմքերի վրա էլ նրա ու Ս. Սարգսյանի միջև կնքվել է գործարք։ Վարչապետական աթոռի դիմաց Հ. Աբրահամյանը Ս. Սարգսյանին խոստացել է, որպես Գ. Ծառուկյանի խնամի, ազդելով նրա վրա՝ կա՛մ դուրս բերել Քառյակից, կա՛մ մասնակից դարձնել սահմանադրափոխության գործընթացին։ Երկրորդ՝որպես ընտրակեղծիքների թիվ 1 պրոֆեսիոնալ՝ ապահովել սահմանադրական հանրաքվեի դրական արդյունքները։ Առաջինը չհաջողվեց. Գ. Ծառուկյանն արժանապատվորեն կանգնած մնաց իր քաղաքական սկզբունքների վրա՝ հիասթափեցնելով ոչ միայն Հ. Աբրահամյանին ու Ս. Սարգսյանին, այլեւ նախկին շատ «ընդդիմադիր գործիչների»։ Հիմա այդ գործարքը հենված է երկրորդ պայմանի վրա, այն է՝ հանրաքվեն կեղծել, ստանալ անհրաժեշտ արդյունքներ, ինչի դիմաց նա կշարունակի աշխատել վարչապետի պաշտոնում։ Այսինքն՝ Հայաստանի ժողովրդի դեմ նյութված այս դավի իրականացման մեջ Հ. Աբրահամյանին է տրված առանցքային դերը։

4. Հիշեցնենք, որ նման մի գործարք էլ Ս. Սարգսյանը կնքել է Սահմանադրական դատարանի նախագահ Գագիկ Հարությունյանի հետ (http://7or.am/am/news/view/72780/)։ Ըստ այդ գործարքի՝ Գ. Հարությունյանն էլ իր վրա պիտի վերցներ «սահմանադրական բարեփոխումների» հանրային քննարկման, քարոզչության ողջ բեռը, ինչի դիմաց ոչ թե պիտի տարիքի բերումով թոշակի գնար 2018 թվականին, այլ ստանար խորհրդարանով ընտրվող ՀՀ նախագահի պաշտոնը։ Նույն տեղում արձանագրված է նաեւ, որ խարդավանքների սովոր Ս. Սարգսյանը անգամ նմանօրինակ գործարքներում ազնիվ չի գտնվել։ Նա, որպես «պահուստային» տարբերակ, նույն՝ ՀՀ նախագահի պաշտոնը առաջարկել է նաեւ այլ մարդկանց։ Այսինքն՝ խնդիրը լուծելուց հետո ավելի հավանական է, որ նա պիտի «քցի» Գ. Հարությունյանին։ Ասենք, որ հիշյալ հոդվածում  հրապարակված փաստերից որեւէ մեկը չհերքվեց։ Իսկ սրան էլ գումարած այն հանգամանքը, որ հոդվածի հրապարակումից անմիջապես հետո դադարեցին Գ. Հարությունյանի «սահմանադրական քարոզարշավները»՝ հենց բերված փաստերի հավաստիության անսակարկելի մի ապացույցն է։

5. Ինչպես Գ. Հարությունյանի դեպքում, Հովիկ Աբրահամյանի հետ կնքած գործարքում էլ Ս. Սարգսյանը ինքն իրեն չի դավաճանում։ Այս դեպքում էլ նա ունի նաեւ գործարքի «պահուստային» տարբերակ, այս անգամ՝ Հ. Աբրահամյանի թիկունքում։ Նա, իրազեկ աղբյուրների հավաստի տվյալներով, վարչապետի պաշտոնը խոստացել է նաեւ Մեծ Բրիտանիայում ՀՀ դեսպան Արմեն Սարգսյանին, որը որոշ շրջանակներում հայտնի է «Թենզոր» ծածկանվամբ։ Վերջինիս հետ Ս. Սարգսյանն ունի շատ սերտ բիզնես կապեր։ Այդ կապերից է, օրինակ՝ ղազախական գազի ներկրման սկանդալային պատմությունը։ Հիշեցնենք, որ ժամանակին այն բացահայտվեց Ղազախստանի պաշտոնական վիճակագրական տվյալների ուսումնասիրման շնորհիվ։ Ըստ այդմ՝ միայն 2006 թ. Հայաստան էր ներկրվել շուրջ 1 միլիարդ 200 միլիոն խորանարդ մետր գազ՝ ավելի քան 157 միլիոն դոլար արժողությամբ, ինչի հետքերը չկային ո՛չ մեր վիճակագրությունում, ո՛չ էլ, բնականաբար, մեր բյուջեում (այս գործարքն առաջին անգամ ներկայացվել է 2007թ. դեկտեմբերի 22-ին Համաժողովրդական շարժման 1-ին կոնգրեսում Լեւոն Տեր-Պետրոսյանի ելույթում, տես՝ «Վերադարձ», էջ 148)։ Ծանրագույն այս մեղադրանքի մասին իշխանությունն այդ պահից մինչեւ այսօր քար լռություն է պահպանում։

Հասկանալի է, որ Ս. Սարգսյանը իշխանության մնալու իր «ծրագրի» իրականացման դեպքում այս երկու «վարչապետացուներից» մեկին պիտի «քցի»։ Եւ «քցվողը», ակնհայտորեն, լինելու է Հ. Աբրահամյանը։

Ինչո՞ւ։

Հանցավոր կապերը շատ ավելի առարկայական են (երբ երկու կողմերն էլ միմյանց վրա ազդելու լծակներ ունեն), իսկ Արմեն Սարգսյանի հետ, ինչպես ասացինք, հենց այդպիսին են Ս. Սարգսյանի բիզնես կապերը։ Բացի այդ, Արմեն Սարգսյանը դեռ 2008-ին եղել է Ս. Սարգսյանին իշխանության բերելու համար միջազգային «դաբրոն» ապահովողը ու «Վիկիլիքսից» շատ բան գիտի այդ խոհանոցից։ Այսինքն՝ նրան «քցելը» իր մեջ որոշակի ռիսկեր է պարունակում Ս. Սարգսյանի համար։

Այլ է Հ. Աբրահամյանի դեպքում։ Նա միշտ եղել է Ս. Սարգսյանի «տակ» ու անմռունչ կատարել նրա բոլոր, այդ թվում՝ ամենաստորացուցիչ ու կեղտոտ հրահանգները։ Հանրաքվեի կեղծման կեղտոտագույն ու հանցավոր գործն անելուց հետո Հ. Աբրահամյանի նկատմամբ առանց այդ էլ բացասական հասարակական վերաբերմունքը պիտի շատ ավելի խորանա։ Բնականաբար, Ս. Սարգսյանի համար ավելի հեշտ ու գերադասելի կլինի վարչապետի պաշտոնը տալ Լոնդոնից սպիտակ ձեռնոցներով եկած Արմեն Սարգսյանին, քան ողջ ժողովրդի աչքում մի նոր հսկայածավալ կեղծիք իրականացնելուց հետո ոտքից գլուխ կրկնակի կեղտոտված ու մրոտված Հ. Աբրահամյանին։ Վերջինիս «քցելու» մեջ ամենաչնչին ռիսկ գոյություն չունի Ս. Սարգսյանի համար։ Ավելին՝ հենց այդ պահին Հ. Աբրահամյանին հեռացնելն իշխանությունից կարող է դիտվել նաեւ որպես հասարակական դժգոհությունը փոքր-ինչ մեղմելու մի միջոց։

http://www.ilur.am/news/view/34132.html

Սահմանային վերջին միջադեպերը ղարաբաղյան, հայաստանյան և աշնանային քաղաքական կոնտեքստում

Հայ-ադրբեջանական շփման գծում վերջին աննախադեպ սրացումները շեշտեցին այսօրվա քաղաքական առաջնահերթ խնդիրները ու դրանց հրատապ լուծման անհրաժեշտությունը։

Ղարաբաղյան պատերազմում 1994 թվականին զինադադարը հաստատվեց հայկական կողմի ինչպես ռազմական, այնպես էլ դիվանագիտական բացառիկ առարկայական հաղթանակների պայմաններում։ Այդ հանգամանքը խորը հոգեբանական բարդույթ պիտի առաջացներ Ադրբեջանի ժողովրդի ու, մասնավորաբար, բանակի մեջ։ Ըստ այդմ էլ, քանի դեռ վերջնական խաղաղությունը չի հաստատվել, Ադրբեջանը, բնականաբար, իր առջև պիտի ունենա սեփական ժողովրդին ու բանակը պարտվածի հոգեբանական բարդույթից ազատելու գերխնդիր։ Իսկ դրան հասնելու համար անհրաժեշտ պիտի լինի հիշյալ երկու` ռազմական ու դիվանագիտական ճակատներում, ըստ էության կամ թեկուզ արտաքուստ փոխել պատկերը, ու դրանով իսկ՝ հասարակական ընկալումները։ Ընդ որում՝ պարտվածի հոգեբանական բարդույթից սեփական ժողովրդին ու բանակն ազատելը հավասարապես անհրաժեշտ ու կարևորագույն գործոն է ինչպես հակամարտության խաղաղ կարգավորման պահին հնարավոր առավելագույնն ստանալու, այնպես էլ՝ պատերազմական շարունակություն ունենալու դեպքում հաջողության հասնելու համար։

Դիվանագիտական ճակատում

1997-98թթ. Հայաստանն ամբողջությամբ պահպանում էր հրադադարի պահին ունեցած շահեկան դիրքային առավելություննները, և լավագույն պահն էր խաղաղության հաստատմամբ հնարավոր առավելագույնը ստանալու համար։ Ինչպես հայտնի է՝ դա տեղի չունեցավ։ Տեղի չունեցավ ոչ թե Ադրբեջանի կամ մի երրորդ ուժի ընդդիմացման, այլ երկրի ներսում, ըստ էության, քաղաքական դավադրությամբ իրականացված պետական հեղաշրջման հետևանքով։

 Ի՞նչ է կորցրել Հայաստանը, ու ի՞նչ է շահել Ադրբեջանը դրանից հետո։

Ա) Ամենածանր կորուստն, անշուշտ, Լեռնային Ղարաբաղի՝ որպես հակամարտության ու բանակցային լիարժեք կողմի, միջազգայնորեն ճանաչված մանդատն էր։ Այդ մանդատը ձեռք էր բերվել հայկական դիվանագիտության քառամյա ամենանուրբ ու միաժամանակ համառ ու քրտնաջան աշխատանքի շնորհիվ։ Ձեռք էր բերվել՝ հաղթահարելով ոչ միայն Ադրբեջանի համառ դիմադրությունը, այլև միջազգային հանրության չկամությունը։ Ղարաբաղի՝ միջազգայնորեն ճանաչված մանդատի ձեռքբերումը, որպես Ղարաբաղի ինքնորոշման իրավունքի անշրջանցելի հիմք,  թերևս, մեր արտաքին քաղաքական հաջողությունների պսակն էր։ Ամենացավալին կամ ամոթալին այն է, որ 1998-ից հետո դրա կորուստն էլ պայմանավորված չէր ո՛չ Ադրբեջանի դիվանագիտական ջանքերով, ո՛չ էլ միջազգային հանրության ճնշումներով կամ անբարյացակամությամբ։ Դա ընդամենը նոր իշխանության քաղաքական տկարամտության ու գավառամտության հետևանքն էր։ Ավելի մեծ նվեր Ադրբեջանը չէր կարող երազել, քանզի դրանով էականորեն փոխհատուցվեց 1991-94թթ. նրա դիվանագիտական ծանր պարտությունը։ Չի բացառվում նաև, որ ժամանակին Հայաստանի «նոր իշխանությունը» այդ բանն արեց միջազգային հանրությանը դուր գալու, չունեցած ներքին օրինակարգությունն արտաքին օրինակարգությամբ լրացնելու համար։

Այնքան ակնհայտ է կատարված խայտառակությունը, որ վերջին տարիներին Ս. Սարգսյանը, թեև վախվորած, երբեմն խոսում է Լեռնային Ղարաբաղին՝ որպես հակամարտության կողմ բանակցությունների սեղան վերադարձնելու մասին։ Նույնքան վախվորած` երբեմն դրա մասին խոսում են նաև ԼՂՀ իշխանությունները։ Իրականում երկու դեպքում էլ գործ ունենք կեղծիքի հետ։ Խնդիրն ունի շատ պարզ լուծում, որ մեկ անգամ չէ, որ հրապարակավ նրանց հուշվել, առաջարկվել է։ Լուծումը հետևյալն է. Ս. Սարգսյանը պիտի պաշտոնապես հայտարարի, որ ժամանակին կոպիտ սխալ է կատարվել, և ինքն այլևս բանակցություններում չի ներկայացնելու Լեռնային Ղարաբաղը։ ԼՂՀ նախագահն էլ պիտի հայտարարի, որ ինքը ետ է վերցնում բանակցային գործընթացում իրեն ներկայացնելու՝ Հայաստանին տրամադրած իր մանդատը։ Այդ քայլը, սակայն, Ս. Սարգսյանը չի անի (և թույլ չի տա, որ անի Ղարաբաղը), քանզի դրանով կկորցներ արտաքին աշխարհի որևէ աջակցություն, ինչի վրա մինչև հիմա հենված է  եղել ներքին օրինակարգությունից զուրկ իր իշխանությունը։

Բ) Արտաքին քաղաքական հաջորդ կորուստը նույնպես ո՛չ Ադրբեջանի դիվանագիտական ջանքերի, ո՛չ էլ միջազգային հանրության ճնշումների արդյունք էր, այլ դարձյալ՝ քաղաքական տղայամտության ու գավառականության հետևանք։ Դա` Մեղրիի շրջանը որպես սակարկության առարկա բանակցային սեղանին դնելն էր։ Սա նախ՝ Մեղրիի, բառիս բուն իմաստով կենսական ռազմավարական նշանակությունը չգիտակցելու մասին է, առանց որի աներևակայելի է պարկի մեջ հայտնվող Հայաստանի գոյությունը։ Երկրորդ՝ դրանով ղարաբաղյան հակամարտության կարգավորման գործընթացում Հայաստանի որևէ տարածք սակարկության առարկա դարձնելը խախտում է Լեռնային Ղարաբաղի խնդիրը ինքնորոշման հիմքի վրա լուծելու փիլիսոփայությունը ու խնդիրը տանում դեպի տարածքային վեճի հարթություն։ Այսինքն՝ տանում է հենց այնտեղ, որտեղ դեռ 1988 թվականից այս հարցը փորձում է տանել Ադրբեջանը։ Թվում է, թե Մեղրիի հարցը հետագայում փակվեց, սակայն, որպես արդեն մեկ անգամ քննարկված խնդիր, հնարավոր չէ ընդհանրապես ետ վերցնել բանակցային սեղանից, ու սա դեռ` զանազան վարիացիաներով իրեն զգացնել է տալու։ Այս հարցը երկրորդ թանկարժեք նվերն էր Ադրբեջանին։

Փակագծում ավելացնենք, որ Մեղրին Ղարաբաղի հետ փոխանակելու «գայթակղիչ» տեսական տարբերակը, որպես հակամարտության կարգավորման ձև, օտարների կողմից առաջարկվել էր նաև 90-ական թվականներին։ Այն ժամանակ շատ կոշտ պատասխան ստանալուց հետո` դա մոռացվել էր։

Գ) Երրորդ ձախողումն այն սկզբունքների մեջ է, որ Մինսկի խմբի շրջանակներում տարիներ շարունակ մշակվում է որպես հակամարտության կարգավորման հիմք։ Այսօր դրանք հայտնի են «Մադրիդյան սկզբունքներ» անունով։ Այստեղ, կարևորագույն ձախողումների ցանկը լրացնելու համար ևս մեկ անգամ ասենք այն, ինչը բազմիցս ասվել է, և հիշեցրել էինք նաև նախորդ անգամ։

Իր վերջին հարցազրույցում Սերժ Սարգսյանը այս առիթով ասաց հետևյալը. «Մենք բանակցությունները վարում ենք Կազանյան փաստաթղթի շուրջ, և դա 2011 թվականի փաստաթուղթն է, որը ստորագրելուց Ադրբեջանի նախագահը վերջին պահին հրաժարվեց: Կազանյան փաստաթուղթը, ինչպես հայտնի է, հիմնված է Մադրիդյան սկզբունքների վրա և ենթադրում է խնդրի լուծում երեք հիմնական սկզբունքների, այն է̀ ուժի կամ դրա սպառնալիքի չկիրառում, տարածքային ամբողջականության և ժողովուրդների ինքնորոշման սկզբունքների հիման վրա»:

Տասնյակ անգամներ ասվել է, որ երբ հակամարտությունների կարգավորման այս երկու սկզբունքները համատեղվում են, դա նշանակում է` հակամարտությունը կարգավորվելու է տարածքային ամբողջականության սկզբունքի հիման վրա, և այդ շրջանակներում է որոշվելու ինքնորոշման (ինքնավարության) մակարդակը։ Սա այբբենական ճշմարտություն ու տարրական գիտելիք է։ Հենց այդ պատճառով է, որ նման դրույթ պարունակող միջազգային մի փաստաթուղթ հաջողեցնելն է ի սկզբանե եղել Ադրբեջանի նպատակը։ Դա եղել է նաև խնդրով զբաղվող միջազգային ուժերի նպատակը` շատ պարզ պատճառով. որևէ հակամարտության կարգավորում տարածքային ամբողջականության սկզբունքի հիման վրա շատ ավելի քիչ ջանքեր ու ռեսուրսներ է պահանջում միջազգային հանրությունից, քան ինքնորոշման հիմքի վրա կարգավորումը։ 1996 թվականին նման փորձ արվեց Լիսաբոնում, ԵԱՀԿ գագաթնաժողովում։ Այն ժամանակ, ըստ էության, դեմ գնալով աշխարհի հզորներին՝ Լևոն Տեր-Պետրոսյանը «վետո» դրեց նման բանաձևի վրա։

Հիմա Սերժ Սարգսյանը պարծենում է, որ ինքը` որպես ղարաբաղյան հակամարտության կարգավորման հիմք, հասել է ինքնորոշման «հերն անիծող» այդ սկզբունքի արձանագրմանը։ Իսկ թե ինչու Ադրբեջանը հիմա չի համաձայնում դրան, շատ պարզ պատճառով. այն, ինչը նրա համար երազանք էր 1996-ին, հիմա` իր մյուս ձեռքբերումների ֆոնին շատ քիչ է, և ուզում է ավելին։

Թվարկված երեք դիվանագիտական խայտառակ ձախողումներից ոչ մեկին առ այսօր ռեժիմը որևէ բանական և ընդհանրապե՛ս որևէ բացատրություն չի տվել։

Այսպիսով, Ադրբեջանը դիվանագիտական ասպարեզում փաստացի հասել է այնպիսի արդյունքների, որոնք կարող են փոխհատուցել 1990-ականների իր պարտությունները։ Որպես այդպիսին` դրանք արդեն լիակատար հիմք են այս հարթութան վրա իր հասարակությանը հանելու համար պարտվածի բարդույթի վիճակից։ Սակայն, դիվանագիտական հաջողությունները, ինչպես վերևում ասացինք, խնդրի միայն մի մասն են, որ, շատ կարևոր լինելով հանդերձ, կարող են ազդել նրա հասարակության շատ նեղ՝ քաղաքական շերտի վրա։

Ռազմական ասպարեզում

Ի տարբերություն դիվանագիտական ասպարեզի, ռազմական ասպարեզում Ադրբեջանը դեռ չի կարողացել հասնել այնպիսի էֆեկտների, որոնք նրա հասարակությանն ու բանակը կազատեին պարտվածի հոգեբանական բարդույթից։ Ճիշտ է՝ այս առումով որոշակի դեր կարող են խաղալ Հայաստանի համեմատ նրա տնտեսական հզորացումը, ռազմական բյուջեի տպավորիչ թվերը, մեծաքանակ սպառազինության ձեռքբերումը և այլն, բայց դրանք ևս բավարար չեն։

Սահմանային վերջին, շուրջ մեկամսյա միջադեպերը հենց հոգեբանական պատերազմի շրջանակներում էին, որ աննախադեպ լինելով` նպատակ ունեին լրացնելու այդ բացը։ Սահմանային մանր «հաղթանակները»՝ հաջողված դիվերսիաները, անպատասխան կամ անհամարժեք պատասխան ստացած լոկալ գնդակոծումներն ու հրետակոծումները, հակառակորդին պատճառած վնասները մի կողմից` պետք է բարձրացնեն սեփական զինված ուժերի և ժողովրդի ոգին՝ նրան ազատելով պարտվածի բարդույթից, մյուս կողմից՝ ճնշող ու քայքայող ազդեցություն ունենան հակառակորդի վրա։

Ադրբեջանը զինադադարից հետո պարբերաբար դիմել է այս մեթոդին։ Սակայն, միշտ նրա գործողությունների շրջանակները սահմանափակված են եղել երկու արգելակիչ գործոնով։ Այդ արգելքներից մեկը զինադադարի երաշխավոր միջազգային ուժերն են եղել, մյուսը՝ հայկական կողմի համարժեք պատասխանների հանգամանքը։ Պետք է ասել, որ Ալիևը ճիշտ էր հաշվարկել պահը` ավելի ընդարձակ գործողությունների դիմելու համար։ Դրա համար առաջին նպաստավոր հանգամանք է համարվել Սերժ Սարգսյանի աննախանձելի վիճակը երկրի ներսում, ինչպես նաև՝ նրա վերջնական հեղինակազրկումը, ընդհուպ՝ հրապարակային ստորացումները միջազգային ասպարեզում։ Ակնհայտորեն նպաստավոր հանգամանք է համարվել նաև այն, որ զինադադարի երաշխավոր ուժերի, մասնավորաբար՝ Ռուսաստանի «գլուխը խառն» է այլ, շատ ավելի կարևոր գործերով։

Եւ իրոք՝ տևական մի շրջան ադրբեջանական ոտնձգությունները համարժեք պատասխան չէին ստանում հայկական կողմից, նաև չէին «նկատվում» դրսում, և մանր այդ «հաղթանակները», բնականաբար, ոգևորում էին նրան։ Իրավիճակը կտրուկ փոխվեց այն բանից հետո, երբ Լևոն Տեր-Պետրոսյանը հրապարակային քննադատության ենթարկեց երկրի քաղաքական ղեկավարությանը այն բանի համար, որ, չկարողանալով հասկանալ իրավիճակը ու չպատկերացնելով անելիքը, հրահանգել էր բանակին հնարավորինս զուսպ մնալ, դրանով իսկ ոգևորելով Ադրբեջանին։ «Անակնկալ» այս ելույթից անմիջապես հետո բանակը սկսեց կատարել իր բնական պարտականությունները, և ամեն ինչ հաջորդ օրերին շուռ եկավ, շտկվեց։

 Անշուշտ, ինչ-որ պահի (գուցե և նույն ժամկետում) տեղի կունենար Ռուսաստանի միջամտությունը՝ թույլ չտալու համար սահմանային ընդհարումների վերաճումը պատերազմի։ Սակայն, ակնհայտ է, որ մինչ այդ Ադրբեջանը շատ կարևոր մեկ-երկու տասնյակ «հաղթանակներ» արձանագրած կլիներ՝ իր ժողովրդին ու բանակը պարտվածի բարդույթից հանելու համար։ Ակնհայտ է, որ այդ դեպքում մեր կորուստները կլինեին շատ ավելին։ Ակնհայտ է, որ այդ դեպքում Հայաստանում չէր հառնի ոգևորության ու պատրաստակամության այն մթնոլորտը, որ ստեղծվեց հայկական կողմի համարժեք պատասխաններից հետո, այլ տեղի կունենար հակառակը։ Եվ նույնքան ակնհայտ է, որ այդ դեպքում Ս. Սարգսյանը «Սոչի» կգնար բոլորովին այլ տրամադրությամբ ու կարգավիճակով։

2+1 հետևություն

1. Ռեժիմի կողմից Լեռնային Ղարաբաղի ինքնորոշման իրավունքի խնդիրը դիվանագիտական հարթության վրա, ըստ էության, տանուլ է տրված։ Ս. Սարգսյանը, ի պաշտոնե որպես արտաքին քաղաքականության պատասխանատու, օբյեկտիվորեն չի կարողանում կողմնորոշվել ամենապարզ խնդիրներում։ Անկախ այն բանից՝ այս ամենը քաղաքական մանկամտության ու գավառամտության արդյունք է, թե հանուն իշխանության պահպանման՝ ազգային շահերի վաճառքի դավաճանական ակտ, երկու դեպքում էլ օր առաջ պետք է ազատվել նրանից։

2. Սերժ Սարգսյանը, ի պաշտոնե, որպես գերագույն գլխավոր հրամանատար, չի կարողանում կողմնորոշվել ռազմաքաղաքական ամենապարզ իրավիճակներում, ինչի հետևանքով, ամեն ինչից զատ, լինում են նաև մարդկային զոհեր և, ինչը, ընդհանրապես, մեծացնում է պատերազմի հավանականությունը։ Անկախ այն բանից, դա քաղաքական անկարողության հետևանք է, թե իշխանությունը կորցնելու վախի հետևանք, երկու դեպքում էլ պետք է օր առաջ ազատվել այդ փորձանքից։

3. Այս երկու փաստերը Ս.Սարգսյանից անվերապահորեն ազատվելու քաղաքական օրակարգը դարձնում են կենսականորեն առաջնահերթ՝ աշնանը սպասվող հանրահավաքներում։

http://www.ilur.am/news/view/33924.html